Twoja wiadomość została wysłana pomyślnie
Twoja wiadomość została wysłana pomyślnie
Glukoza to podstawowe źródło energii dla organizmu. Jest cukrem prostym, który trafia do krwi po strawieniu węglowodanów obecnych między innymi w pieczywie, makaronie, ryżu, owocach, słodyczach, sokach i wielu produktach przetworzonych. Organizm potrzebuje glukozy do pracy mózgu, mięśni i narządów wewnętrznych, ale jej stężenie we krwi musi pozostawać w odpowiednich granicach. Gdy poziom glukozy jest zbyt niski, pojawia się ryzyko osłabienia, drżenia rąk, potów i zaburzeń świadomości. Gdy glukoza jest zbyt wysoka, mówimy o hiperglikemii, która może być przejściowa albo związana z cukrzycą.
Za regulację poziomu cukru we krwi odpowiada między innymi insulina. Jest to hormon produkowany przez komórki beta trzustki. Jej główną funkcją jest umożliwienie glukozie przejścia z krwi do komórek, gdzie może zostać wykorzystana jako energia albo zmagazynowana. W materiałach naukowych podkreśla się, że insulina odgrywa kluczową rolę w regulacji metabolizmu węglowodanów, a zaburzenia jej wydzielania lub działania mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia.
Hiperglikemia oznacza podwyższone stężenie glukozy we krwi. Może pojawić się po obfitym posiłku, szczególnie bogatym w cukry proste, ale u osoby zdrowej organizm zwykle szybko przywraca prawidłowy poziom cukru. Problem zaczyna się wtedy, gdy glukoza pozostaje podwyższona na czczo, po posiłkach albo w badaniu hemoglobiny glikowanej. Hiperglikemia może wynikać z insulinooporności, cukrzycy typu 2, cukrzycy typu 1, chorób trzustki, stosowania niektórych leków, infekcji, silnego stresu lub zaburzeń hormonalnych.
Glukoza na czczo to jedno z najczęściej wykonywanych badań. Pacjent powinien zgłosić się na nie po nocnej przerwie od jedzenia. Wynik prawidłowy zwykle oznacza, że organizm dobrze kontroluje poziom cukru w warunkach spoczynkowych. Warto jednak pamiętać, że pojedynczy wynik nie zawsze pokazuje pełny obraz. Czasem glukoza na czczo jest jeszcze prawidłowa, a nieprawidłowości pojawiają się dopiero po posiłkach. Dlatego przy podejrzeniu zaburzeń gospodarki węglowodanowej lekarz może zlecić dodatkowe badania, takie jak HbA1c albo doustny test obciążenia glukozą.
HbA1c i znaczenie wyniku
HbA1c, czyli hemoglobina glikowana, pokazuje średni poziom glukozy z ostatnich około dwóch do trzech miesięcy. To bardzo ważne badanie, ponieważ nie ocenia tylko jednego momentu, ale dłuższy okres. Według American Diabetes Association cukrzycę rozpoznaje się przy HbA1c wynoszącej 6,5 procent lub więcej, stan przedcukrzycowy przy wyniku od 5,7 do 6,4 procent, a wynik poniżej 5,7 procent uznaje się za prawidłowy.
Cukrzyca typu 2 jest najczęstszą postacią cukrzycy u dorosłych. Jej istotą jest insulinooporność, czyli osłabiona reakcja komórek na insulinę, oraz stopniowe pogarszanie wydolności trzustki. Na początku organizm próbuje produkować więcej insuliny, żeby utrzymać prawidłowy poziom cukru. Z czasem ten mechanizm przestaje wystarczać i pojawia się przewlekła hiperglikemia. Cukrzyca typu 2 często rozwija się powoli, przez wiele lat, dlatego pacjent może długo nie odczuwać wyraźnych objawów.
Objawy hiperglikemii mogą obejmować wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu, suchość w ustach, senność, zmęczenie, pogorszenie koncentracji, niewyraźne widzenie, nawracające infekcje intymne, częstsze zakażenia układu moczowego i wolniejsze gojenie ran. CDC wskazuje, że do objawów cukrzycy należą między innymi częste oddawanie moczu, zwiększone pragnienie i głód, niezamierzona utrata masy ciała, zmęczenie, drażliwość, niewyraźne widzenie oraz częstsze infekcje.
Przewlekła hiperglikemia działa uszkadzająco na naczynia krwionośne i nerwy. Początkowo pacjent może nie czuć nic niepokojącego, ale w tle rozwijają się zmiany, które po latach mogą prowadzić do powikłań. Podwyższona glukoza zwiększa ryzyko chorób serca, udaru, uszkodzenia nerek, retinopatii cukrzycowej, neuropatii, zaburzeń czucia w stopach i trudno gojących się ran. Dlatego cukrzyca typu 2 nie powinna być traktowana wyłącznie jako „trochę za wysoki cukier”. Jest to choroba metaboliczna, która wymaga kontroli i leczenia.
Niektóre osoby mają prawidłowy cukier na czczo, ale po posiłku glukoza wzrasta zbyt wysoko i długo utrzymuje się na podwyższonym poziomie. Taka sytuacja może występować we wczesnej fazie insulinooporności albo cukrzycy typu 2. Objawami mogą być senność po jedzeniu, zmęczenie, uczucie ciężkości, napady głodu, ochota na słodycze i problemy z koncentracją. Do oceny takich zaburzeń lekarz może zlecić doustny test obciążenia glukozą albo monitorowanie glikemii.
Insulinooporność oznacza, że organizm potrzebuje większej ilości insuliny, aby utrzymać prawidłowy poziom glukozy. Przez pewien czas cukier może być jeszcze prawidłowy, ale trzustka pracuje coraz intensywniej. Z czasem pojawia się stan przedcukrzycowy, a następnie cukrzyca typu 2. Insulinooporność często współwystępuje z nadwagą, otyłością brzuszną, nadciśnieniem, zaburzeniami lipidowymi, zespołem policystycznych jajników i niealkoholową stłuszczeniową chorobą wątroby.
Pilnej konsultacji wymaga bardzo wysoki poziom glukozy, szczególnie jeśli towarzyszą mu nasilone pragnienie, częste oddawanie moczu, osłabienie, wymioty, ból brzucha, przyspieszony oddech, senność albo zaburzenia świadomości. Taki stan może świadczyć o poważnych zaburzeniach metabolicznych. U osób już leczonych na cukrzycę bardzo wysokie wartości cukru mogą wynikać z infekcji, pominięcia leków, błędów dietetycznych, odwodnienia albo niewłaściwie dobranej terapii.
Przed badaniem glukozy na czczo zwykle należy zachować nocną przerwę od jedzenia, pić wodę i unikać alkoholu oraz bardzo intensywnego wysiłku dzień wcześniej. Nie warto też wykonywać badania w czasie ostrej infekcji, jeśli nie jest pilne, ponieważ choroba może przejściowo podnosić poziom cukru. Wynik powinien być oceniany w kontekście wieku, masy ciała, objawów, leków, chorób współistniejących i wyników wcześniejszych badań.
Najważniejsze znaczenie ma regularne odżywianie, ograniczenie cukrów prostych, odpowiednia ilość błonnika, aktywność fizyczna, redukcja masy ciała przy nadwadze, leczenie nadciśnienia i kontrola lipidów. Nie chodzi o krótkotrwałą dietę, ale o trwałą zmianę stylu życia. U części pacjentów konieczne są także leki, a czasem insulina. Leczenie powinno być dobrane indywidualnie, ponieważ inne potrzeby ma osoba z początkiem cukrzycy typu 2, a inne pacjent z wieloletnią chorobą, powikłaniami i wieloma lekami.
Nasi lekarze odpowiedzą na Twoje pytania.
E-Zwolnienie za 89,99 złUmów wizytę już dziś i szybko uzyskaj e-zwolnienie!
Sprawdź ostatnie wpisy o zdrowiu i medycynie na naszym mikro blogu
Po skończonej konsultacji otrzymasz potwierdzenie wystawienia zwolnienia lekarskiego. Wybierz naszą poradnie i ciesz się spokojem oraz satysfakcją.