Twoja wiadomość została wysłana pomyślnie
Celiakia to przewlekła choroba autoimmunologiczna, w której organizm nieprawidłowo reaguje na gluten, czyli białko obecne przede wszystkim w pszenicy, życie i jęczmieniu. U osoby chorej spożycie glutenu uruchamia reakcję układu odpornościowego, która prowadzi do uszkadzania błony śluzowej jelita cienkiego. Najważniejszym skutkiem tego procesu jest zanik kosmków jelitowych, czyli drobnych struktur odpowiedzialnych za wchłanianie składników odżywczych. Dlatego celiakia nie jest chwilową niestrawnością po pieczywie ani modną nietolerancją, ale chorobą wymagającą diagnostyki i stałego leczenia dietą bezglutenową.
W praktyce celiakia oznacza, że nawet niewielkie ilości glutenu mogą podtrzymywać stan zapalny jelita. Problem nie dotyczy wyłącznie brzucha. Jelito cienkie odpowiada za wchłanianie żelaza, kwasu foliowego, witaminy B12, wapnia, witaminy D i wielu innych składników. Kiedy jego powierzchnia zostaje uszkodzona, organizm może przez długi czas funkcjonować w stanie niedoborów. Właśnie dlatego celiakia bywa wykrywana nie tylko u osób z biegunkami, ale też u pacjentów z anemią, przewlekłym zmęczeniem, problemami skórnymi, zaburzeniami nastroju, niepłodnością albo osteopenią.
Objawy celiakii mogą być bardzo różne. U części osób dominują dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak bóle brzucha, wzdęcia, przelewanie w jelitach, biegunki, zaparcia, nudności, utrata masy ciała lub uczucie pełności po posiłku. U innych choroba przebiega mniej typowo i objawia się zmęczeniem, osłabieniem, bladością skóry, aftami w jamie ustnej, bólami głowy, bólami stawów, pogorszeniem koncentracji, rozdrażnieniem albo obniżonym nastrojem. U dzieci mogą pojawić się zaburzenia wzrastania, niedobór masy ciała, opóźnione dojrzewanie lub przewlekłe bóle brzucha.
Wiele osób kojarzy celiakię wyłącznie z biegunką, ale to zbyt wąskie spojrzenie. U dorosłych bardzo często występują postacie skąpoobjawowe albo nietypowe. Pacjent może mieć prawidłową masę ciała, nie mieć biegunek i mimo to chorować na celiakię. Sygnałem ostrzegawczym może być niedokrwistość z niedoboru żelaza, która nawraca mimo suplementacji, niskie stężenie witaminy D, częste afty, przewlekłe zmęczenie albo zaburzenia mineralizacji kości. Zdarza się, że pacjent przez lata szuka przyczyny złego samopoczucia, zanim ktoś zleci badania w kierunku celiakii.
Jedną z pozajelitowych postaci choroby jest opryszczkowate zapalenie skóry, czyli skórna manifestacja celiakii. Nazwa może być myląca, ponieważ nie ma ona związku z wirusem opryszczki. Zmiany zwykle są swędzące, grudkowo pęcherzykowe i mogą pojawiać się na łokciach, kolanach, pośladkach, plecach lub owłosionej skórze głowy. Pacjent często rozdrapuje je z powodu intensywnego świądu, dlatego w badaniu mogą być widoczne przede wszystkim strupy i przeczosy. W takiej sytuacji diagnostyka powinna obejmować zarówno ocenę dermatologiczną, jak i badania w kierunku celiakii.
Podstawą diagnostyki są badania z krwi. Najczęściej oznacza się przeciwciała przeciwko transglutaminazie tkankowej w klasie IgA oraz całkowite stężenie IgA. Jest to ważne, ponieważ u części osób występuje niedobór IgA i wtedy wynik przeciwciał może być fałszywie uspokajający. W określonych sytuacjach lekarz może zlecić także przeciwciała przeciwko endomysium, przeciwciała przeciwko deamidowanym peptydom gliadyny albo badania genetyczne HLA DQ2 i HLA DQ8. Wyniki zawsze powinny być interpretowane przez lekarza, ponieważ samo dodatnie badanie genetyczne nie oznacza choroby, a jedynie predyspozycję.
Bardzo częstym błędem jest samodzielne przejście na dietę bezglutenową przed diagnostyką. Jeżeli pacjent odstawi gluten na kilka tygodni lub miesięcy, poziom przeciwciał może się obniżyć, a obraz jelita może zacząć się regenerować. Wtedy badania mogą wyjść fałszywie ujemne i rozpoznanie staje się trudniejsze. Dlatego przy podejrzeniu celiakii nie powinno się eliminować glutenu przed konsultacją lekarską. Najpierw warto wykonać diagnostykę, a dopiero później wprowadzać dietę bezglutenową, jeśli choroba zostanie potwierdzona.
U wielu dorosłych ważnym etapem diagnostyki jest gastroskopia z pobraniem wycinków z dwunastnicy. Badanie pozwala ocenić, czy doszło do zaniku kosmków jelitowych i zmian typowych dla celiakii. Sama gastroskopia bez pobrania wycinków nie wystarcza, ponieważ błona śluzowa może wyglądać prawidłowo gołym okiem. O wyniku decyduje dopiero ocena histopatologiczna. U dzieci w wybranych przypadkach możliwe jest rozpoznanie celiakii bez biopsji, ale zależy to od bardzo wysokiego poziomu przeciwciał i spełnienia konkretnych kryteriów medycznych.
Celiakia i nietolerancja glutenu to nie to samo. W celiakii gluten wywołuje reakcję autoimmunologiczną i prowadzi do uszkodzenia jelita cienkiego. W nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten pacjent może odczuwać bóle brzucha, wzdęcia, zmęczenie, mgłę mózgową lub pogorszenie samopoczucia po produktach z glutenem, ale nie stwierdza się typowych przeciwciał ani zaniku kosmków jelitowych. Inaczej wygląda także alergia na pszenicę, która jest reakcją alergiczną i może objawiać się pokrzywką, katarem, dusznością, bólem brzucha, a w ciężkich przypadkach nawet reakcją anafilaktyczną.
Jedynym skutecznym leczeniem celiakii jest ścisła dieta bezglutenowa stosowana przez całe życie. Nie chodzi tylko o rezygnację z chleba, makaronu czy ciast. Gluten może znajdować się także w sosach, przyprawach, panierkach, wędlinach, produktach przetworzonych, słodyczach, lekach i suplementach. Dla osoby chorej znaczenie mają również śladowe ilości glutenu wynikające z zanieczyszczenia żywności, wspólnej deski do krojenia, tostera albo mąki unoszącej się w kuchni. Dieta bezglutenowa w celiakii powinna być traktowana jak leczenie, a nie jak wybór dietetyczny.
Nieleczona celiakia może prowadzić do przewlekłych niedoborów, anemii, osłabienia kości, zaburzeń płodności, poronień, problemów neurologicznych, zaburzeń nastroju i przewlekłego wyniszczenia organizmu. Długotrwały stan zapalny jelita zwiększa także ryzyko poważniejszych powikłań. Dlatego nie warto bagatelizować objawów ani leczyć się wyłącznie dietą na własną rękę. Prawidłowe rozpoznanie pozwala wprowadzić skuteczne leczenie, kontrolować niedobory i monitorować regenerację organizmu.
Do lekarza warto zgłosić się, gdy występują przewlekłe bóle brzucha, wzdęcia, biegunki, zaparcia, chudnięcie, niedokrwistość, ciągłe zmęczenie, afty, niedobory witamin, zaburzenia miesiączkowania, problemy z zajściem w ciążę lub choroby autoimmunologiczne w rodzinie. Szczególną czujność powinny zachować osoby z cukrzycą typu 1, autoimmunologicznymi chorobami tarczycy, zespołem Downa oraz krewni pierwszego stopnia osób z celiakią. W tych grupach ryzyko choroby jest większe i czasem zasadne jest wykonanie badań nawet przy niewielkich objawach.
Celiakia wymaga konsekwencji, ale po prawidłowym rozpoznaniu i wdrożeniu diety większość pacjentów może normalnie funkcjonować. Poprawa samopoczucia nie zawsze pojawia się od razu. U jednych osób następuje po kilku tygodniach, u innych regeneracja jelita trwa wiele miesięcy. Ważne jest kontrolowanie przeciwciał, niedoborów, masy ciała, objawów oraz jakości diety. Jeżeli mimo diety bezglutenowej dolegliwości się utrzymują, trzeba sprawdzić, czy nie dochodzi do nieświadomego spożywania glutenu albo czy przyczyną objawów nie jest inna choroba, na przykład IBS, SIBO, nietolerancja laktozy lub choroba zapalna jelit.
Nasi lekarze odpowiedzą na Twoje pytania.
E-Zwolnienie za 89,99 złUmów wizytę już dziś i szybko uzyskaj e-zwolnienie!
Sprawdź ostatnie wpisy o zdrowiu i medycynie na naszym mikro blogu
Po skończonej konsultacji otrzymasz potwierdzenie wystawienia zwolnienia lekarskiego. Wybierz naszą poradnie i ciesz się spokojem oraz satysfakcją.