Opryszczka narządów płciowych jest chorobą wirusową przenoszoną głównie drogą kontaktów seksualnych. Wywołuje ją wirus opryszczki pospolitej HSV należący do rodziny Herpesviridae.
W większości przypadków za infekcję odpowiada wirus HSV-2. Coraz częściej obserwuje się jednak zakażenia wywołane przez HSV-1, który wcześniej był kojarzony głównie z opryszczką wargową.
Opryszczka narządów płciowych jest jedną z najczęściej występujących chorób przenoszonych drogą płciową na świecie i może dotyczyć zarówno kobiet, jak i mężczyzn.
Do zakażenia dochodzi podczas bezpośredniego kontaktu skóry lub błony śluzowej z miejscem, w którym znajduje się wirus. Najczęściej ma to miejsce podczas stosunku seksualnego waginalnego, analnego lub oralnego.
Opryszczka w miejscach intymnych może zostać przeniesiona również wtedy, gdy u osoby zakażonej nie są widoczne żadne zmiany skórne. Zjawisko to określa się jako bezobjawowe wydzielanie wirusa i jest ono jedną z głównych przyczyn łatwego rozprzestrzeniania się infekcji.
Ryzyko zakażenia zwiększa się u osób, które:
- mają wielu partnerów seksualnych
- często zmieniają partnerów
- nie stosują zabezpieczenia podczas kontaktów seksualnych
Do rozwoju choroby mogą również predysponować inne infekcje przenoszone drogą płciową, które powodują mikrouszkodzenia skóry lub błon śluzowych. Uszkodzona tkanka ułatwia wirusowi wniknięcie do organizmu.
Pierwsze objawy choroby pojawiają się zazwyczaj po kilku dniach od zakażenia. Okres inkubacji wirusa trwa najczęściej od dwóch do siedmiu dni, choć w niektórych przypadkach może być dłuższy.
W początkowej fazie zakażenia wiele osób odczuwa charakterystyczne dolegliwości zwiastujące rozwój zmian skórnych. Pojawia się:
- pieczenie
- swędzenie
- uczucie napięcia skóry
- nadwrażliwość w okolicach intymnych
Niektóre osoby opisują także mrowienie lub delikatne kłucie w miejscu, w którym wkrótce pojawią się zmiany skórne.
Typowym objawem choroby są niewielkie pęcherzyki wypełnione płynem surowiczym. Pojawiają się one na zaczerwienionej i podrażnionej skórze lub błonie śluzowej.
Pęcherzyki często występują w skupiskach i mogą być bolesne. Po kilkunastu godzinach lub kilku dniach pękają, tworząc płytkie nadżerki oraz niewielkie owrzodzenia.
W kolejnym etapie dochodzi do powstawania strupów, które stopniowo odpadają. Skóra zazwyczaj goi się bez pozostawienia blizn.
U mężczyzn charakterystyczna jest opryszczka na penisie. Zmiany mogą pojawiać się na:
- żołędzi
- napletku
- trzonie prącia
- mosznie
- okolicy odbytu
Opryszczka na penisie często powoduje silny dyskomfort. Pojawia się pieczenie, ból oraz świąd, który może nasilać się podczas chodzenia lub oddawania moczu.
W niektórych przypadkach dochodzi także do obrzęku skóry oraz powiększenia węzłów chłonnych w pachwinach.
U kobiet najczęściej obserwowana jest opryszczka warg sromowych. Zmiany mogą pojawiać się na wargach sromowych mniejszych i większych, w przedsionku pochwy, w okolicy ujścia cewki moczowej oraz wokół odbytu.
Opryszczka w miejscach intymnych u kobiet bywa szczególnie uciążliwa. Pęcherzyki i nadżerki mogą powodować silny ból podczas chodzenia, siedzenia lub oddawania moczu.
W niektórych przypadkach zmiany pojawiają się również wewnątrz pochwy lub na szyjce macicy, co utrudnia ich samodzielne zauważenie.
Pierwszy epizod choroby zazwyczaj przebiega najciężej. Oprócz zmian skórnych mogą pojawić się także objawy ogólne przypominające infekcję wirusową.
Do najczęstszych należą:
- gorączka
- dreszcze
- ból mięśni
- ból głowy
- ogólne osłabienie
Często obserwuje się również powiększenie i bolesność węzłów chłonnych w pachwinach. Objawy ogólne mogą utrzymywać się przez kilka dni, natomiast zmiany skórne goją się zwykle w ciągu dwóch do czterech tygodni.
Po pierwszym zakażeniu wirus opryszczki pozostaje w organizmie przez całe życie. Przemieszcza się wzdłuż włókien nerwowych do zwojów nerwowych w okolicy krzyżowej, gdzie pozostaje w stanie utajenia.
W sprzyjających warunkach wirus może ponownie się aktywować, powodując nawrót choroby. Z tego powodu opryszczka narządów płciowych uznawana jest za chorobę przewlekłą.
Nawroty są zazwyczaj łagodniejsze niż pierwszy epizod. Zmiany skórne są mniejsze, mniej bolesne i goją się szybciej.
Do reaktywacji wirusa mogą prowadzić różne czynniki osłabiające odporność organizmu. Najczęściej należą do nich:
- stres
- przemęczenie
- infekcje i gorączka
- menstruacja
- urazy mechaniczne skóry w okolicach intymnych
U niektórych osób czynnikiem wyzwalającym może być także intensywny wysiłek fizyczny lub silne promieniowanie słoneczne.
Opryszczka w miejscach intymnych może przebiegać również bezobjawowo. W takiej sytuacji osoba zakażona nie zauważa u siebie żadnych zmian skórnych.
Mimo braku objawów wirus może być obecny w wydzielinach narządów płciowych. Oznacza to, że zakażona osoba może przenosić infekcję na partnera seksualnego nawet wtedy, gdy nie występują widoczne objawy choroby.
Leczenie opryszczki narządów płciowych polega głównie na stosowaniu leków przeciwwirusowych, które hamują namnażanie wirusa.
Najczęściej stosowane są preparaty zawierające:
- acyklowir
- walacyklowir
- famcyklowir
Leki te skracają czas trwania objawów oraz zmniejszają nasilenie zmian skórnych. W przypadku częstych nawrotów lekarz może zalecić leczenie supresyjne polegające na długotrwałym stosowaniu leków przeciwwirusowych w celu ograniczenia liczby epizodów choroby.
Ważnym elementem profilaktyki jest odpowiednia higiena oraz unikanie kontaktów seksualnych w czasie występowania objawów choroby.
Stosowanie prezerwatyw może zmniejszyć ryzyko zakażenia, jednak nie zapewnia całkowitej ochrony. Wirus może bowiem znajdować się również na skórze wokół narządów płciowych.
Opryszczka narządów płciowych jest chorobą przewlekłą, która może nawracać przez wiele lat. U większości osób z czasem dochodzi jednak do zmniejszenia częstotliwości epizodów choroby.
Właściwa diagnostyka, szybkie rozpoczęcie leczenia oraz świadomość sposobów przenoszenia wirusa pozwalają ograniczyć rozwój choroby i zmniejszyć ryzyko zakażenia innych osób.
W przypadku pojawienia się objawów takich jak opryszczka na penisie, opryszczka warg sromowych lub inne zmiany sugerujące opryszczkę w miejscach intymnych warto skonsultować się z lekarzem i rozpocząć odpowiednie leczenie.