Twoja wiadomość została wysłana pomyślnie
Twoja wiadomość została wysłana pomyślnie
Stwardnienie rozsiane, czyli SM, jest przewlekłą chorobą ośrodkowego układu nerwowego. Obejmuje mózg i rdzeń kręgowy, czyli struktury odpowiedzialne za przekazywanie sygnałów nerwowych w całym organizmie. W przebiegu choroby dochodzi do uszkodzenia mieliny, czyli osłonki otaczającej włókna nerwowe. Można ją porównać do izolacji przewodu, która pozwala sygnałom nerwowym przebiegać szybko i prawidłowo. Kiedy mielina zostaje uszkodzona, przewodzenie impulsów jest zaburzone, a pacjent może odczuwać różne objawy neurologiczne. Choroba ma bardzo zróżnicowany przebieg. U jednej osoby pierwszym sygnałem może być zaburzenie widzenia, u innej drętwienie kończyn, problemy z równowagą, osłabienie albo przewlekłe zmęczenie.
Pierwsze objawy stwardnienia rozsianego często są niespecyficzne. Mogą pojawiać się i ustępować, a pacjent przez pewien czas nie łączy ich z chorobą neurologiczną. Drętwienie ręki można tłumaczyć przeciążeniem kręgosłupa, zaburzenia widzenia zmęczeniem oczu, a problemy z równowagą stresem lub niewyspaniem. Właśnie dlatego rozpoznanie SM bywa opóźnione. Choroba może dawać objawy z różnych części układu nerwowego, ponieważ ogniska uszkodzenia mogą pojawiać się w różnych miejscach mózgu i rdzenia kręgowego. Ważne jest nie tylko to, jaki objaw wystąpił, ale także jak długo trwa, czy powraca, czy dotyczy jednej strony ciała oraz czy towarzyszą mu inne dolegliwości neurologiczne.
Do pierwszych objawów SM mogą należeć zaburzenia czucia, takie jak drętwienie, mrowienie, pieczenie albo uczucie przechodzenia prądu. Często dotyczą kończyn, twarzy lub tułowia. Innym częstym sygnałem jest osłabienie ręki lub nogi, trudność w chodzeniu, potykanie się, uczucie ciężkości kończyny albo pogorszenie sprawności. U części pacjentów pojawiają się zaburzenia widzenia, szczególnie ból oka przy poruszaniu gałką oczną, zamazane widzenie lub pogorszenie ostrości wzroku, co może być związane z zapaleniem nerwu wzrokowego. Możliwe są także zawroty głowy, podwójne widzenie, problemy z koordynacją, drżenie, zaburzenia równowagi oraz silne zmęczenie, które nie pasuje do wykonanej aktywności.
Zmęczenie w stwardnieniu rozsianym nie jest zwykłym zmęczeniem po pracy albo nieprzespanej nocy. Pacjenci często opisują je jako nagły spadek energii, brak siły do wykonania prostych czynności i poczucie wyczerpania niewspółmierne do wysiłku. Może pojawiać się nawet po odpoczynku i nasilać się pod wpływem ciepła, stresu albo infekcji. Ten objaw bywa lekceważony, ponieważ z zewnątrz pacjent może wyglądać dobrze. W rzeczywistości zmęczenie może poważnie ograniczać codzienne funkcjonowanie, pracę, naukę i życie społeczne. Nie jest jednak objawem wystarczającym do rozpoznania SM, ponieważ występuje w wielu innych chorobach. Jego znaczenie rośnie wtedy, gdy towarzyszą mu typowe objawy neurologiczne.
Jednym z objawów, który często prowadzi pacjenta do lekarza, jest nagłe lub stopniowe pogorszenie widzenia. Może pojawić się zamazany obraz, ból oka, trudność w rozpoznawaniu kolorów albo wrażenie patrzenia przez mgłę. Objawy te mogą dotyczyć jednego oka i wynikać z zapalenia nerwu wzrokowego. Dla wielu osób jest to pierwszy wyraźny sygnał choroby. Nie każde pogorszenie widzenia oznacza SM, ale jeśli pojawia się nagle, towarzyszy mu ból przy ruchu oka albo występuje u młodej osoby bez jasnej przyczyny okulistycznej, wymaga diagnostyki neurologicznej. Szybka ocena jest ważna, ponieważ podobne objawy mogą występować także w innych schorzeniach wymagających leczenia.
Przyczyny stwardnienia rozsianego są złożone i nie da się wskazać jednego prostego czynnika, który wywołuje chorobę. Uważa się, że znaczenie ma nieprawidłowa reakcja układu odpornościowego, który zaczyna atakować struktury własnego układu nerwowego. W rozwoju SM mogą uczestniczyć czynniki genetyczne, środowiskowe, infekcyjne i immunologiczne. Większe ryzyko wiąże się między innymi z predyspozycją rodzinną, niedoborem witaminy D, paleniem tytoniu, niektórymi infekcjami wirusowymi oraz miejscem zamieszkania. Nie oznacza to jednak, że osoba z takim czynnikiem na pewno zachoruje. SM powstaje raczej w wyniku nakładania się wielu elementów, które u podatnej osoby prowadzą do zaburzenia pracy układu odpornościowego.
Stwardnienie rozsiane nie jest chorobą dziedziczną w prostym znaczeniu. Nie działa tak, że jeśli rodzic choruje, dziecko na pewno również zachoruje. Istnieje jednak pewna skłonność rodzinna, co oznacza, że geny mogą wpływać na podatność organizmu. Ryzyko jest większe u krewnych osoby chorej niż w populacji ogólnej, ale nadal większość członków rodziny nie zachoruje. Ważne są również czynniki środowiskowe i immunologiczne. Dlatego nie powinno się traktować SM jako choroby, której wystąpienie jest z góry przesądzone. Bardziej trafne jest rozumienie jej jako choroby wieloczynnikowej, w której predyspozycja genetyczna może spotkać się z innymi czynnikami ryzyka.
Stwardnienie rozsiane może przebiegać w różnych postaciach. Najczęściej na początku występuje postać rzutowo remisyjna, w której objawy pojawiają się w rzutach, a następnie częściowo lub całkowicie ustępują. Rzut oznacza nowe lub nasilone objawy neurologiczne trwające co najmniej dobę i niewynikające z gorączki ani ostrej infekcji. Z czasem u części pacjentów choroba może przejść w postać wtórnie postępującą, gdzie narastanie niesprawności staje się bardziej stałe. Istnieje także postać pierwotnie postępująca, w której od początku obserwuje się stopniowe pogarszanie funkcji neurologicznych. Znajomość postaci choroby ma znaczenie dla leczenia i rokowania, dlatego diagnostyka powinna być prowadzona przez neurologa.
Rozpoznanie SM wymaga połączenia objawów klinicznych, badania neurologicznego i badań dodatkowych. Najważniejsze znaczenie ma rezonans magnetyczny mózgu i rdzenia kręgowego, który pozwala zobaczyć zmiany demielinizacyjne. Czasem wykonuje się badanie płynu mózgowo rdzeniowego, badania potencjałów wywołanych oraz badania krwi, które pomagają wykluczyć inne choroby. Diagnostyka nie polega tylko na znalezieniu jednej zmiany w rezonansie. Lekarz musi ocenić, czy obraz pasuje do SM, czy zmiany występowały w różnych miejscach i czasie oraz czy objawy nie wynikają z innej przyczyny. To ważne, ponieważ podobne dolegliwości mogą dawać niedobory, infekcje, choroby naczyniowe, autoimmunologiczne i metaboliczne.
Do lekarza warto zgłosić się, gdy pojawiają się objawy neurologiczne trwające dłużej niż dobę, szczególnie jeśli są nowe, jednostronne albo powtarzają się po pewnym czasie. Niepokojące są zaburzenia widzenia, podwójne widzenie, drętwienie połowy ciała, osłabienie kończyny, problemy z równowagą, nagłe trudności w chodzeniu, zaburzenia kontroli pęcherza lub silne zawroty głowy połączone z innymi objawami. Nie trzeba od razu zakładać najgorszego, ale nie warto też tłumaczyć wszystkiego stresem. Wczesna diagnostyka ma znaczenie, ponieważ obecnie dostępne leczenie może ograniczać aktywność choroby i zmniejszać ryzyko narastania niesprawności.
Nasi lekarze odpowiedzą na Twoje pytania.
E-Zwolnienie za 89,99 złUmów wizytę już dziś i szybko uzyskaj e-zwolnienie!
Sprawdź ostatnie wpisy o zdrowiu i medycynie na naszym mikro blogu
Po skończonej konsultacji otrzymasz potwierdzenie wystawienia zwolnienia lekarskiego. Wybierz naszą poradnie i ciesz się spokojem oraz satysfakcją.