Ukłucia kleszczy są w Polsce coraz częstszym problemem zdrowotnym, szczególnie w okresie wiosennym i letnim. Jedną z najważniejszych chorób przenoszonych przez te pasożyty jest borelioza, czyli choroba z Lyme.
Najbardziej charakterystycznym i jednocześnie najwcześniejszym objawem tej infekcji jest rumień wędrujący. Wiele osób zastanawia się, co to jest rumień wędrujący, jak wygląda rumień po kleszczu oraz kiedy należy zgłosić się do lekarza. Wczesne rozpoznanie tej zmiany skórnej ma duże znaczenie, ponieważ umożliwia szybkie wdrożenie leczenia i zapobiega rozwojowi poważniejszych powikłań choroby.
Rumień wędrujący jest objawem boreliozy, czyli zakażenia wywołanego przez bakterie z rodzaju Borrelia.
Bakterie wywołujące boreliozę przenoszone są przez kleszcze należące głównie do gatunku Ixodes ricinus. Pasożyty te występują powszechnie w Europie, w tym również w Polsce.
Do zakażenia dochodzi najczęściej podczas żerowania zakażonego kleszcza na skórze człowieka. Bakterie przedostają się do organizmu poprzez ślinę lub wydzieliny pasożyta.
Warto pamiętać, że nie każdy kleszcz jest zakażony. Szacuje się jednak, że w Polsce od kilku do nawet kilkudziesięciu procent populacji tych pajęczaków może przenosić bakterie Borrelia.
Kleszcze najczęściej bytują w wilgotnych i zacienionych środowiskach. Spotyka się je przede wszystkim:
- w lasach liściastych i mieszanych
- na łąkach
- w zaroślach
- w wysokich trawach
Coraz częściej pojawiają się również w parkach miejskich, ogrodach oraz na terenach rekreacyjnych.
Larwy kleszczy przebywają zwykle w niskiej trawie, nimfy na roślinach do wysokości około jednego metra, natomiast dorosłe osobniki mogą wspinać się nawet na roślinność sięgającą półtora metra. Z tego powodu ukłucie kleszcza może nastąpić zarówno podczas spaceru w lesie, jak i w miejskim parku.
Aktywność kleszczy zależy w dużej mierze od warunków atmosferycznych. Najczęściej obserwuje się ją od wczesnej wiosny do końca lata, gdy temperatura powietrza przekracza kilka stopni Celsjusza i utrzymuje się odpowiednia wilgotność.
Ze względu na zmiany klimatyczne oraz coraz cieplejsze jesienie sezon aktywności kleszczy może jednak trwać nawet do listopada. Oznacza to, że ryzyko kontaktu z tymi pasożytami istnieje przez większą część roku.
Wiele osób zastanawia się, jak wygląda rumień po kleszczu i czy każda zmiana skórna w miejscu ukłucia oznacza boreliozę.
W rzeczywistości wiele reakcji skórnych pojawiających się po ukłuciu kleszcza ma charakter alergiczny lub zapalny i nie jest związanych z zakażeniem bakterią Borrelia. Typowy rumień wędrujący ma jednak charakterystyczny wygląd i przebieg, który pozwala lekarzowi rozpoznać chorobę nawet bez wykonywania badań laboratoryjnych.
Rumień wędrujący pojawia się zazwyczaj po pewnym czasie od ukłucia przez kleszcza. Najczęściej następuje to w okresie od jednego do czterech tygodni po zakażeniu, choć w niektórych przypadkach zmiana może pojawić się później.
Początkowo ma postać niewielkiej plamki lub grudki w miejscu ukłucia. Z czasem zmiana zaczyna się stopniowo powiększać.
Jednym z najważniejszych elementów pozwalających odróżnić rumień wędrujący od zwykłej reakcji po ukąszeniu owada jest jego wielkość. Średnica zmiany przekracza zazwyczaj pięć centymetrów i dalej się powiększa.
Osoby zastanawiające się, jak wygląda rumień w przebiegu boreliozy, często opisują go jako okrągłą lub owalną plamę o czerwonym zabarwieniu, która stopniowo rozszerza się na boki.
W centralnej części zmiany może pojawić się jaśniejsze pole, które sprawia wrażenie przejaśnienia. Z tego powodu rumień wędrujący bywa porównywany do tarczy lub pierścienia.
Nie w każdym przypadku zmiana wygląda jednak identycznie. U niektórych osób może być jednolicie czerwona lub mieć nieregularny kształt.
Rumień wędrujący najczęściej lokalizuje się:
U dzieci częściej pojawia się w okolicy głowy i szyi.
Zmiana zwykle nie powoduje silnego bólu ani świądu, dlatego niektórzy pacjenci mogą ją początkowo bagatelizować.
U części pacjentów oprócz zmian skórnych pojawiają się również objawy ogólne przypominające infekcję wirusową.
Do najczęstszych należą:
- bóle mięśni i stawów
- bóle głowy
- uczucie zmęczenia
- powiększenie węzłów chłonnych
- niewielka gorączka
Rumień wędrujący występuje u około połowy do nawet osiemdziesięciu procent osób zakażonych bakterią Borrelia.
Wiele osób zastanawia się, jak wygląda rumień po kleszczu w pierwszych dniach od ukłucia. Warto wiedzieć, że zmiana pojawiająca się w ciągu pierwszych kilku dni najczęściej nie jest rumieniem wędrującym.
W takich przypadkach mamy zwykle do czynienia z reakcją zapalną skóry na ukłucie pasożyta. Zmiana taka jest zazwyczaj niewielka, ma średnicę kilku milimetrów lub centymetrów i nie powiększa się w kolejnych dniach.
Rumień wędrujący rozwija się znacznie wolniej i stopniowo zwiększa swoją średnicę nawet przez kilka tygodni.
Czasami na skórze mogą pojawić się liczne zmiany przypominające rumień wędrujący. Taka sytuacja nazywana jest rumieniem mnogim i świadczy o rozsianiu bakterii w organizmie.
Nie oznacza to, że pacjent został wielokrotnie ukłuty przez kleszcze. Zmiany te powstają w wyniku obecności bakterii w krwiobiegu i ich rozprzestrzeniania się do różnych miejsc skóry.
Borelioza nieleczona może prowadzić do wielu powikłań dotyczących różnych narządów.
Bakterie Borrelia mogą zajmować:
- stawy
- układ nerwowy
- serce
- skórę
W kolejnych tygodniach od zakażenia mogą pojawić się objawy takie jak zapalenie stawów, bóle korzeniowe, zaburzenia czucia czy porażenie nerwu twarzowego.
Leczenie boreliozy na wczesnym etapie polega przede wszystkim na zastosowaniu antybiotykoterapii.
Najczęściej stosowane są:
- doksycyklina
- amoksycylina
- cefuroksym
Antybiotyki podawane są zazwyczaj doustnie przez okres od dwóch do trzech tygodni.
Po rozpoczęciu leczenia rumień wędrujący zazwyczaj zaczyna zanikać w ciągu kilku dni, choć całkowite ustąpienie zmiany może potrwać dłużej.
Bardzo ważne jest odpowiednie postępowanie po zauważeniu kleszcza na skórze. Pasożyta należy usunąć jak najszybciej.
Najlepiej zrobić to za pomocą pęsety lub specjalnego narzędzia do usuwania kleszczy. Należy chwycić kleszcza jak najbliżej skóry i zdecydowanym ruchem pociągnąć go do góry.
Nie powinno się smarować kleszcza tłuszczem ani alkoholem przed jego usunięciem, ponieważ może to zwiększyć ryzyko przeniesienia drobnoustrojów do organizmu.
Rumień wędrujący jest jednym z najważniejszych wczesnych objawów boreliozy. Najczęściej pojawia się kilka tygodni po ukłuciu przez zakażonego kleszcza i stopniowo powiększa swoją średnicę.
Po usunięciu kleszcza miejsce ukłucia należy obserwować przez kilka tygodni. Jeśli pojawi się powiększająca się zmiana skórna lub inne niepokojące objawy, należy skonsultować się z lekarzem.
Świadomość tego, jak wygląda rumień po kleszczu oraz czym jest rumień wędrujący, pozwala na szybką reakcję i rozpoczęcie leczenia na wczesnym etapie choroby, co znacząco zmniejsza ryzyko poważnych powikłań boreliozy.
